Mở rộng thị trường kinh doanh ra nước ngoài- Hướng đi mới của các ngân hàng thương mại Việt Nam
Trước yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng
như sự nới lỏng dần bảo hộ của Nhà nước, sự phá bỏ các rào cản
thương mại, sự thay đổi liên tục của công nghệ và nhu cầu thực tế
của thị trường ngày càng tăng lên, đòi hỏi các Ngân hàng thương
mại (NHTM) Việt Nam cần có chiến lược phát triển phù hợp để đứng
vững và nâng cao sức cạnh tranh của mình trên thị trường. Trong
điều kiện kinh tế- xã hội hiện nay, mỗi ngân hàng tùy thuộc vào
nguồn lực của mình cũng như mục tiêu hoạt động để xây dựng một
chiến lược kinh doanh phù hợp. Với những ngân hàng lớn, có thương
hiệu tại thị trường nội địa thì việc tìm hiểu và mở rộng hoạt động
kinh doanh ra thị trường nước ngoài, bắt đầu bằng thị trường khu
vực là một hướng đi cần được quan tâm và đầu tư thích đáng trong
bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Từ khóa: ngân hàng thương mại, mở rộng thị trường, kinh doanh
Tóm tắt nội dung tài liệu: Mở rộng thị trường kinh doanh ra nước ngoài- Hướng đi mới của các ngân hàng thương mại Việt Nam
![Mở rộng thị trường kinh doanh ra nước ngoài- Hướng đi mới của các ngân hàng thương mại Việt Nam Mở rộng thị trường kinh doanh ra nước ngoài- Hướng đi mới của các ngân hàng thương mại Việt Nam](https://s1.giaotrinh.net/axd2p7kygnhv4l3y/thumb/2024/01/08/mo-rong-thi-truong-kinh-doanh-ra-nuoc-ngoai-huong-di-moi-cua_5FlCgYLCUB.jpg)
37 © Học viện Ngân hàng ISSN 1859 - 011X Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng Số 191- Tháng 4. 2018 Mở rộng thị trường kinh doanh ra nước ngoài- hướng đi mới của các ngân hàng thương mại Việt Nam QUẢN TRỊ NGÂN HÀNG & DOANH NGHIỆP Nguyễn Thị Cẩm Thủy Ngày nhận: 08/12/2017 Ngày nhận bản sửa: 05/01/2018 Ngày duyệt đăng: 23/04/2018 Trước yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng như sự nới lỏng dần bảo hộ của Nhà nước, sự phá bỏ các rào cản thương mại, sự thay đổi liên tục của công nghệ và nhu cầu thực tế của thị trường ngày càng tăng lên, đòi hỏi các Ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam cần có chiến lược phát triển phù hợp để đứng vững và nâng cao sức cạnh tranh của mình trên thị trường. Trong điều kiện kinh tế- xã hội hiện nay, mỗi ngân hàng tùy thuộc vào nguồn lực của mình cũng như mục tiêu hoạt động để xây dựng một chiến lược kinh doanh phù hợp. Với những ngân hàng lớn, có thương hiệu tại thị trường nội địa thì việc tìm hiểu và mở rộng hoạt động kinh doanh ra thị trường nước ngoài, bắt đầu bằng thị trường khu vực là một hướng đi cần được quan tâm và đầu tư thích đáng trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Từ khóa: ngân hàng thương mại, mở rộng thị trường, kinh doanh 1. Các chiến lược phát triển kinh doanh của ngân hàng thương mại ục tiêu của ngân hàng (NH) khi phát triển hoạt động kinh doanh là tăng doanh thu, tăng lợi nhuận và mở rộng thị phần của NH trên thị trường. Căn cứ vào 2 yếu tố sản phẩm và thị trường chia làm 2 thuộc tính hiện tại và mới, ta có 4 chiến lược phát triển kinh doanh mà NH có thể lựa chọn dựa trên sự mô tả theo Hình 1. (1) Chiến lược thâm nhập thị trường Với chiến lược này, NH cần phải bán được các sản phẩm dịch vụ hiện tại cho nhiều khách hàng hơn ở thị trường hiện tại để tăng doanh số, doanh thu nói cách khác là gia tăng mức độ thâm nhập vào thị trường mà họ đang hoạt động. QUẢN TRỊ NGÂN HÀNG & DOANH NGHIỆP 38 Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàngSố 191- Tháng 4. 2018 Chiến lược thâm nhập thị trường có thể quan tâm tới việc tạo ra một kế hoạch để khuyến khích khách hàng sử dụng nhiều hơn một sản phẩm. Chiến thuật được áp dụng như giảm chi phí cho sản phẩm để đưa ra mức giá cạnh tranh hơn so với NH khác, quảng cáo nhấn mạnh những tiện ích của sản phẩm, việc dễ dàng sử dụng được sản phẩm trên thực tế. Chiến lược này khi áp dụng đạt hiệu quả như thế nào sẽ phụ thuộc vào thị phần hiện tại của NH tại thị trường cũng như các hoạt động của đối thủ cạnh tranh và tiềm năng của thị trường trong tương lai. Thâm nhập thị trường là phương án ít rủi ro nhất so với các phương án còn lại vì NH chỉ cần xử lý, làm việc với những sản phẩm và dịch vụ mà NH đã biết, đã hiểu cũng như triển khai trên một thị trường đã rất quen thuộc. Tuy nhiên phương án này khó thành công bởi khi thị trường đã đi vào ổn định với những sản phẩm hiện tại thì sự thay đổi rất hiếm khi xảy ra. (2) Chiến lược phát triển sản phẩm Chiến lược này cũng vẫn tiếp tục tập trung vào thị trường hiện tại và phân đoạn thị trường hiện tại nhưng phát triển thêm những sản phẩm mới để bổ sung hoặc thay thế ở thị trường hiện tại. Chiến lược này nhằm gia tăng doanh số và doanh thu thông qua việc mở rộng dãy sản phẩm cho cùng thị trường. Thế nào là sản phẩm mới? Sản phẩm mới có thể là một kết quả của một phát minh hoặc sự đổi mới hoàn toàn. Đó có thể là việc cải tiến (thay đổi) sản phẩm hiện tại. Sản phẩm mới cũng có thể là loại sản phẩm được cung ứng bởi đối thủ cạnh tranh nhưng nó mới hoàn toàn với NH, vì vậy là sản phẩm mới trong chiến lược này có thể được chia làm các cấp độ (Hình 2). Do đặc điểm của sản phẩm, dịch vụ NH là rất dễ sao chép, đồng thời chi phí và rủi ro để đầu tư, triển khai một sản phẩm mới hoàn toàn với thị trường là rất cao. Vì vậy, trên thực tế sản phẩm NH mới loại này chỉ chiếm khoảng 10% thị trường tập trung vào các NH có uy tín và tiềm lực tài chính mạnh; còn 80% là NH tập trung vào việc cải tiến, thay đổi sản phẩm hiện có. Chiến lược phát triển sản phẩm có nhiều rủi ro hơn việc mở rộng thị trường hiện có, vì khi phát triển sản phẩm mới thì NH không thể biết chắc chắn được thị trường phản ứng như thế nào với sản phẩm, điều đó dẫn đến tăng doanh số của sản phẩm mới có thể không cùng tốc độ với những sản phẩm trước đó. (3) Chiến lược phát triển thị trường Chiến lược phát triển thị trường là NH tập trung bán các sản phẩm hiện tại vào thị trường mới hoặc phân đoạn thị trường mới (bao gồm cả thị trường nước ngoài). Dường như đây là một phương án khá hấp dẫn, tuy nhiên có thể thấy rằng đây là phương án có mức độ rủi ro cao hơn xâm nhập thị trường cũng như mở rộng và phát triển sản phẩm, vì chưa chắc một sản phẩm thỏa mãn một phân đoạn thị trường trước Hình 1. Các chiến lược phát triển kinh doanh của ngân hàng thương mại Hiện tại SẢN PHẨM Mới Hiện tại THỊ TRƯỜNG Mới (1) Thâm nhập thị trường (2) Phát triển sản phẩm (3) Phát triển thị trường (4) Đa dạng hóa 1 → 4: các mức độ rủi ro từ thấp đến cao Nguồn: Marketing ngân hàng, chủ biên TS. Trịnh Quốc Trung, NXB Thống kê 2010 Hình 2. Các cấp độ sản phẩm mới trong chiến lược phát triển sản phẩm I II III IV Sản phẩm mới với NH và mới với thị trường Sản phẩm mới với NH, không mới với thị trường Thêm thuộc tính mới vào sản phẩm hiện có Cải tiến và thay đổi sản phẩm hiện có QUẢN TRỊ NGÂN HÀNG & DOANH NGHIỆP 39Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng Số 191- Tháng 4. 2018 đó khi chuyển sang phân đoạn thị trường khác thì chắc chắn đáp ứng được nhu cầu của các khách hàng khác nhau mà không cần có bất kỳ sự điều chỉnh nào. Và khi NH có sự điều chỉnh sản phẩm, dịch vụ dưới mọi hình thức thì đồng nghĩa phải bỏ thêm chi phí. Đối với các NH quyết định lựa chọn chiến lược này, đặc biệt là mở rộng kinh doanh ra thị trường nước ngoài thì mức độ khó khăn và rủi ro còn cao hơn, vì những sự khác biệt về luật pháp, tập quán, điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội Do đó việc xác định mục tiêu kinh doanh, đối tượng khách hàng khi tiếp cận thị trường này cần được NH nghiên cứu kỹ lưỡng. Theo kinh nghiệm của các NH lớn, có thương hiệu trên thế giới về phát triển kinh doanh ở thị trường nước ngoài thì các NH này thường nhắm đến cung cấp các sản phẩm dịch vụ ngân hàng quốc tế cho các khách hàng là người dân của họ sinh sống, làm việc ở nước sở tại hay các nhà đầu tư nước ngoài, sau đó mới tiếp cận cung cấp dịch vụ ngân hàng cho người dân và các tổ chức kinh tế tại nước mà họ đặt NH hay chi nhánh. (4) Chiến lược đa dạng hóa Đây là phương án có mức độ rủi ro cao nhất so với 3 phương án trên, khi NH thực hiện bán sản phẩm mới cho thị trường mới hoặc phân đoạn thị trường mới. Bên cạnh việc có thể đạt được lợi nhuận kỳ vọng cao từ phương án này thì NH phải nghiên cứu lại toàn bộ các khía cạnh của sản phẩm cũng như đầu tư mới về công nghệ, đồng thời NH phải nghiên cứu về các nhu cầu của các thị trường, phân đoạn thị trường hoàn toàn mới. 2. Thực trạng phát triển kinh doanh ra thị trường nước ngoài của các ngân hàng thương mại Việt Nam Nắm bắt được những cơ hội trong quá trình hội nhập quốc tế và mở cửa hệ thống NH, nhiều NHTM Việt Nam đã từng bước triển khai hoạt động kinh doanh ra thị trường nước ngoài và thu được những kết quả đáng khích lệ. Thị trường ASEAN Nhằm tận dụng lợi thế cận biên một số NHTM Việt Nam trong thời gian qua đã mở rộng hoạt động sang khu vực các nước ASEAN dưới các hình thức văn phòng đại diện (VPĐD), chi nhánh và NH 100% vốn nước ngoài. Đi tiên phong trong việc mở rộng hoạt động kinh doanh sang thị trường ASEAN là Sacombank, đây là NH mở chi nhánh đầu tiên tại Campuchia, chính thức đi vào hoạt động ngày 23 tháng 6 năm 2009, đến nay đã nâng cấp thành ngân hàng Sacombank Campuchia 100% vốn nước ngoài với 7 chi nhánh, tương tự hiện nay Sacombank có 1 NH con tại Lào với 3 chi nhánh tại các thành phố lớn. Hoạt động kinh doanh của các NH con của Sacombank ổn định và có nhiều khởi sắc. Bảng 1. Mạng lưới NHTM Việt Nam ở một số nước ASEAN tính đến tháng 10/2017 STT NHTMVN Thị trường hoạt động, Hình thức hoạt động 1 Agribank 1 chi nhánh tại Campuchia 2 BIDV 1 VPĐD, 1 công ty, 1 NH 100% vốn nước ngoài ở Campuchia với 7 Phòng giao dịch; 1 VPĐD, 1 chi nhánh ở Myanmar; 1 VPĐD, 1 NH liên doanh ở Lào 3 Sacombank 1 NH 100% vốn nước ngoài tại Campuchia với 7 chi nhánh; 1 NH 100% vốn nước ngoài ở Lào với 3 chi nhánh 4 MB 1 chi nhánh ở Lào, 1 chi nhánh tại Campuchia 5 Vietinbank 1 NH 100% vốn nước ngoài ở Lào với 1 chi nhánh, 1 VPĐD tại Myanmar 6 SHB 1 ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Campuchia, 1 ngân hàng 100% vốn nước ngoài ở Lào, 1 VPĐD ở Myanmar 7 Vietcombank 1 VPĐD ở Singapore, 1 NH 100 vốn nước ngoài ở Lào (mới được cấp giấy phép ngày 12/7/2017) Nguồn: Tổng hợp từ website của các NHTM Việt Nam QUẢN TRỊ NGÂN HÀNG & DOANH NGHIỆP 40 Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàngSố 191- Tháng 4. 2018 Nhìn vào Hình 3, năm 2016 lợi nhuận trước thuế của Sacombank mẹ tại Việt Nam chỉ đạt 97 tỷ đồng, giảm 86,1% so với năm trước, trong khi nhóm công ty/ngân hàng con lại thu về tới 205,4 tỷ đồng lợi nhuận cùng năm, trong đó riêng 2 ngân hàng con ở Lào và Campuchia đạt 62 tỷ đồng. Lợi nhuận của Sacombank Campuchia giữ ổn định, trong khi Sacombank Lào giảm 45% so với năm trước, sự giảm sút lợi nhuận này là do NH tăng chi phí nhằm phát triển mạng lưới sau khi chuyển đổi mô hình hoạt động và mức lợi nhuận này được dự đoán sẽ tăng lên trong những năm tiếp theo sau khi mô hình hoạt động đi vào ổn định. Tiếp bước Sacombank đến nay hàng loạt các NHTM Việt Nam đã mở văn phòng đại diện, chi nhánh, ngân hàng con tại Lào và Campuchia như BIDV, Agribank, MB, SHB. Hai ông lớn của hệ thống NHTM Việt Nam là Vietcombank và Vietinbank cũng đang từng bước mở rộng kinh doanh vào hai thị trường này. Vietinbank đã có 5 năm hoạt động tại thị trường Lào, từ chỗ ban đầu là chi nhánh NH với vốn điều lệ 22 triệu USD nay đã được nâng cấp thành NH con có vốn điều lệ là 50 triệu USD, gồm 1 trụ sở chính, 1 phòng giao dịch ở Vientian và 1 chi nhánh tại tỉnh Champasak. Trong thời gian qua hoạt động kinh doanh của Vietinbank Lào luôn giữ được tốc độ tăng trưởng cao và hiện là NH Việt Nam có quy mô lớn thứ hai tại Lào, tiếp nối thành công đó Vietinbank đang có kế hoạch mở NH con tại Campuchia. Đối với Vietcombank, vào tháng 7/2017 đã được chấp nhận mở NH con tại Lào và đang lập đề án xin mở ngân hàng con tại Campuchia. Vietcombank tuy là NH vào thị trường Lào và Campuchia sau, nhưng với thương hiệu NH hàng đầu tại Việt Nam, đồng thời là NH có uy tín, kinh nghiệm trong lĩnh vực thanh toán quốc tế, tài trợ thương mại, đầu tư, Vietcombank có tham vọng sẽ nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường và gặt hái thành công. Một thị trường nữa, trong thời gian qua cũng đang được các NHTM Việt Nam quan tâm và có kế hoạch đầu tư đó là Myanmar, đây là một thị trường mới, ít cạnh tranh, còn nhiều tiềm năng phát triển, hiện BIDV là ngân hàng duy nhất của Việt Nam được chấp nhận thành lập chi nhánh tại Myanmar vào tháng 3/2016 sau một thời gian bền bỉ, quyết tâm gửi hồ sơ với sự hỗ trợ của Chính phủ và NHNN. Đây mới là đợt cấp phép lần thứ 2 của Chính phủ Myanmar cho các ngân hàng nước ngoài, theo đợt này chỉ có 4 ngân hàng nước ngoài được mở chi nhánh hoạt động tại Myanmar bao gồm: BIDV (Việt Nam), E.SUN Commercial Bank (Đài Loan), Hình 3. Kết quả lợi nhuận trước thuế của các công ty, ngân hàng con của Sacombank giai đoạn 2015- 2016 Đơn vị: Tỷ đồng Nguồn: Báo cáo thường niên của Sacombank năm 2015, 2016 QUẢN TRỊ NGÂN HÀNG & DOANH NGHIỆP 41Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng Số 191- Tháng 4. 2018 Shinhan Bank (Hàn Quốc) và State Bank of India (Ấn Độ). Tiếp nối BIDV, Vietinbank, SHB, HD bank đã có văn phòng đại diện tại Myanmar với mục tiêu quảng bá thương hiệu, thúc đẩy quan hệ hợp tác đầu tư, tìm kiếm khách hàng tiềm năng. Ngoài các thị trường nêu trên thì các NHTM Việt Nam gần như chưa có bất kỳ hoạt động nào tại các thị trường khác trong khu vực ASEAN ngoại trừ Vietcombank có văn phòng đại diện tại Singapore. Thị trường Trung Quốc Cũng cùng đặc điểm cận biên, Trung Quốc được không ít NH trong nước xem như thị trường cần phải đặt chân tới. Sacombank là NH đầu tiên mở văn phòng đại diện tại thành phố Nam Ninh, tỉnh Quảng Tây từ năm 2008. Đây là NH đã thành lập mô hình NH dành riêng cho người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh và phát triển hệ thống chi nhánh tại các tỉnh gần biên giới như Lạng Sơn, Quảng Ninh nhằm đáp ứng nhu cầu giao thương giữa các doanh nghiệp, cá nhân của hai nước. Trung Quốc hiện nay là một trong những đối tác thương mại quốc tế lớn nhất của Việt Nam, vì vậy nhu cầu về các dịch vụ thanh toán quốc tế, tài trợ thương mại, chuyển đổi ngoại tệ của các doanh nghiệp trong nước với thị trường này là rất lớn. Bên cạnh đó, Trung Quốc là thị trường đông dân nhất thế giới, với sự đa dạng về mức độ thu nhập, nhu cầu, tâm lý sử dụng dịch vụ ngân hàng, điều này cho thấy đây là một thị trường đầy tiềm năng và cơ hội kinh doanh cho các NH nước ngoài. Tuy nhiên tín hiệu tốt này chưa thể khuyến khích các NH Việt Nam gia nhập thị trường vì còn quá nhiều những khó khăn trước mắt. Tháng 7/2010 Sacombank đã phải đóng cửa văn phòng đại diện ở Nam Ninh sau một thời gian ngắn hoạt động với lý do là Sacombank chưa đáp ứng được điều kiện về quy mô tổng tài sản là 20 tỷ USD để thành lập chi nhánh tại nước này theo quy định của Chính phủ Trung Quốc. Thị trường khác Bên cạnh thị trường ASEAN thì một số NHTM Việt Nam cũng đã bắt đầu bước chân vào thị trường Châu Âu. VietinBank là NH đầu tiên mở chi nhánh ở Cộng hòa liên bang Đức vào tháng 9/2011, mục đích của Vietinbank là triển khai các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế phục vụ cộng đồng người Việt ở Đức, các doanh nghiệp Việt Nam xuất nhập khẩu vào thị trường này, đồng thời làm gia tăng mạng lưới ngân hàng đại lý trong dịch vụ TTQT, bảo lãnh, bao thanh toán Về lâu dài, Vietinbank có kế hoạch nâng cấp chi nhánh tại Frankfurt thành ngân hàng con. Tiếp nối thành công của chi nhánh đầu tiên, ngày 28/5/2012 Vietinbank đã mở tiếp chi nhánh thứ hai ở Đức, địa điểm được lựa chọn là thành phố Berlin, một trung tâm chính trị, văn hóa, khoa học quan trọng của châu Âu, thành phố lớn nhất và đông dân cư nhất của CHLB Đức, đồng thời cũng là thành phố tập trung đông nhất Kiều bào Việt Nam sinh sống và làm việc tại Đức. Với chi nhánh này Vietinbank bên cạnh các sản phẩm truyền thống đã cung cấp đầy đủ các sản phẩm dịch vụ ngân hàng hiện đại như: nộp thuế tự động, chuyển tiền, thẻ EC, ngân hàng điện tử, các sản phẩm này được vận hành trên nền tảng công nghệ tiên tiến, đặc biệt là các kênh chuyển tiền DTA, TARGET2, SEPA. Vietinbank đang có kế hoạch sẽ mở rộng quy mô hoạt động sang các quốc gia khác tại châu Âu như Séc, Ba Lan, Anh, Pháp. Tuy nhiên, thị trường châu Âu tính cạnh tranh cao, chi phí hoạt động tốn kém vì vậy sau một thời gian hoạt động hai chi nhánh của VietinBank tại Đức mới chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện và kiện toàn tổ chức bộ máy theo quy định, chuẩn mực thị trường châu Âu và bước đầu đi vào quảng bá thương hiệu, khuếch trương hình ảnh của VietinBank tại thị trường này. Bên cạnh Vietinbank, BIDV trong giai đoạn vừa qua cũng đã mở văn phòng đại diện tại một số thị trường: tại Séc tháng 11/2012, tại Đài Loan tháng 9/2015, tại Nga tháng 5/2016; MB mở văn đại diện tại Nga tháng 9/2016 với mục tiêu tìm kiếm thị trường và giới thiệu thương hiệu của NH với thị trường mới. Ngoài ra 1 số NHTM Việt Nam như Vietcombank, ACB, BIDV cũng đang nhắm tới thị trường Mỹ nơi có số lượng lớn Kiều bào sinh sống và làm việc, đồng thời đây là một trong những đối tác thương mại lớn nhất QUẢN TRỊ NGÂN HÀNG & DOANH NGHIỆP 42 Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàngSố 191- Tháng 4. 2018 của Việt Nam. Tuy nhiên dù đã được NHNN cho phép mở văn phòng đại diện tại Mỹ nhưng những NH trên vẫn đang chờ Cục Dự trữ liên bang Mỹ chấp thuận để có mặt tại thị trường này. 3. Một số đề xuất cho các NHTM Việt Nam khi phát triển kinh doanh ra thị trường nước ngoài 3.1. Những cơ hội và thách thức khi phát triển kinh doanh ra thị trường nước ngoài của các NHTM Việt Nam Cơ hội - Kim ngạch XNK của Việt Nam không ngừng tăng lên trong những năm gần đây, hiện Việt Nam có quan hệ thương mại với hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, năm 2016 kim ngạch XNK đạt con số 320 tỷ USD tăng 7% so với cùng kỳ năm trước, các thị trường quan trọng có kim ngạch XNK lớn là Mỹ, EU, ASEAN, Trung Quốc. Đây chính là cơ hội lớn để các NHTM Việt Nam mở rộng thị trường kinh doanh ra nước ngoài, phát triển các dịch vụ thanh toán quốc tế, tài trợ thương mại, bảo lãnh, bao thanh toán, khi đó doanh nghiệp Việt Nam được sử dụng các dịch vụ này thuận tiện hơn, mức phí cạnh tranh hơn so với phải sử dụng dịch vụ của các ngân hàng nước ngoài. - Cộng đồng người Việt sinh sống và làm việc ở nước ngoài ngày càng gia tăng. Theo thống kê từ Bộ Lao động thương binh và Xã hội năm 2015, hiện có trên 4,5 triệu người Việt Nam sống và làm việc tại nước ngoài, trong khoảng từ năm 1990 đến nay trung bình mỗi năm có khoảng gần 100.000 người Việt ra nước ngoài làm ăn sinh sống. Nhu cầu đầu tư, chuyển kiều hối về nước từ lực lượng này không ngừng tăng lên, năm 2015 lượng kiều hối đạt con số kỷ lục 13,2 tỷ USD (tăng 10% so với năm 2014), năm 2016 giảm mạnh đạt 9,5 tỷ USD (giảm 28% so với năm 2015), sang năm 2017 dự kiến sẽ tăng trở lại. Với nhu cầu thực tế đó đem lại nhiều cơ hội kinh doanh cho các NHTM Việt Nam ở các quốc gia có đông cộng đồng người Việt làm ăn, sinh sống. - Trong những năm gần đây nhiều doanh nghiệp của Việt Nam đang từng bước đầu tư ra nước ngoài. Theo số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư tính đến hết tháng 1/2017 các doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư ra nước ngoài 1.188 dự án tới 70 quốc gia và vùng lãnh thổ, với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 21,4 tỷ USD, các thị trường chủ yếu là Lào (270 dự án; 5,12 tỷ USD), Campuchia (191 dự án; 2,89 tỷ USD) và một số quốc gia khác như Mỹ, Nga, Châu Phi Các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động kinh doanh tại nước ngoài, nhu cầu về vốn và các dịch vụ ngân hàng là rất lớn, tuy nhiên, tại nhiều thị trường doanh nghiệp Việt Nam khó khăn trong việc tiếp cận vốn vay và các dịch vụ tại các ngân hàng địa phương. Vì vậy, nếu có mặt của chi nhánh ngân hàng Việt Nam ở thị trường này thì đây chính là bệ đỡ để các doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng hơn trong việc tiếp cận vốn vay, dịch vụ chuyển tiền, và các dịch vụ khác mà các doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp cận tại thị trường nước ngoài. - Để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nói chung và các NHTM Việt Nam nói riêng đầu tư ra thị trường nước ngoài, Chính phủ đã ban hành Nghị định 83/2015 NĐ-CP quy định về đầu tư ra nước ngoài, NHNN cũng đã ban hành Thông tư 10/2016 TT-NHNN hướng dẫn về đầu tư gián tiếp ra nước ngoài. Đây là hành lang pháp lý quan trọng để các NHTM Việt Nam mở rộng thị trường kinh doanh ra nước ngoài an toàn, hiệu quả. Thách thức Bên cạnh những cơ hội, các NHTM Việt Nam cũng đối mặt với không ít khó khăn, thách thức khi mở rộng kinh doanh ra thị trường nước ngoài: - Một trong những khó khăn lớn nhất của các NHTM Việt Nam khi phát triển kinh doanh ra thị trường nước ngoài đặc biệt là thị trường các nước phát triển đó là yêu cầu về vốn và quy mô tổng tài sản mà nước sở tại đặt ra. Cũng chính vì nguyên nhân này mà nhiều NHTM Việt Nam chưa được phép mở văn phòng đại diện, chi nhánh tại Mỹ, Trung Quốc và một số nước Châu Âu. - Các NH khi thực hiện kinh doanh ở thị trường nước ngoài phải đối mặt với sự cạnh tranh trong QUẢN TRỊ NGÂN HÀNG & DOANH NGHIỆP 43Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng Số 191- Tháng 4. 2018 môi trường quốc tế rất gay gắt, cạnh tranh với các NH nội địa, với các NH nước ngoài khác. Ngoài ra, nhiều thị trường, có các quy định nhằm giới hạn hoạt động kinh doanh của ngân hàng nước ngoài, theo đó, các ngân hàng nước ngoài chỉ được cấp phép hoạt động hạn chế, không được phép phục vụ khách hàng cá nhân hay doanh nghiệp bản địa. Điều này đòi hỏi các NHTM Việt Nam cần nghiên cứu kỹ thị trường, đối tượng khách hàng và xây dựng mục tiêu kinh doanh cụ thể trước khi quyết định đầu tư. - Đầu tư vào thị trường nước ngoài có thể sẽ rất tốn kém và có thể mắc phải sai lầm nghiêm trọng ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của NH trên thị trường nội địa. Khi xây dựng kế hoạch, NH cần trả lời được các câu hỏi tại sao NH cần có một chi nhánh hay VPĐD tại thị trường lựa chọn? Đối tượng khách hàng của NH là ai? NH mang đến những giá trị gì cho khách hàng? Lợi ích thu được của NH là gì? NH đã có đủ trình độ quản lý, đội ngũ nhân viên tài năng, công nghệ phù hợp với công việc chưa? Chiến lược cụ thể của NH tại thị trường đó là gì?.... 3.2. Một số đề xuất Khi quyết định mở rộng hoạt động kinh doanh ra nước ngoài các NHTM Việt Nam cần xây dựng một lộ trình phát triển cụ thể, căn cứ vào nguồn lực của NH, môi trường kinh doanh của nước lựa chọn đầu tư, các yếu tố về thị trường và khách hàng mục tiêu mà NH lựa chọn, cách thức đầu tư vào thị trường. Ban đầu NH nên mở văn phòng đại diện, góp vốn liên doanh hoặc mua cổ phần, trở thành cổ đông chiến lược của NH nước sở tại để từng bước tiếp cận thị trường, thu thập thông tin, xây dựng thương hiệu, khi đã có đầy đủ các điều kiện thì mới nên tiến tới mở chi nhánh hay thành lập NH 100% vốn nước ngoài. Để giải quyết được điều kiện về vốn cho việc mở rộng đầu tư, các NHTM Việt Nam cần tập trung nâng cao năng lực tài chính bằng việc nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ nhằm khai thác tối đa thị phần của NH cũng như mở rộng thị trường ở trong nước. Trên thực tế, chỉ những NH có tiềm lực tài chính mạnh, khả năng quản trị điều hành và quản trị rủi ro tốt, đồng thời có khả năng ứng phó với các tình huống pháp lý, tài chính và ngân hàng quốc tế mới nên nghĩ đến việc mở rộng đầu tư ra nước ngoài, tránh tình trạng đầu tư theo xu hướng, có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của chính NH trên thị trường nội địa. Các NHTM Việt Nam bước đầu khi lựa chọn thị trường đầu tư, nên lựa chọn các thị trường có dịch vụ ngân hàng phát triển vừa phải, ít có sự cạnh tranh từ phía các NH nước ngoài khác hoặc có đông người Việt Nam làm ăn, sinh sống, là thị trường XNK chủ lực của Việt Nam như thị trường ASEAN (đặc biệt là Lào, Campuchia, Myanmar), Nam Á, về lâu dài phát triển hoạt động kinh doanh sang thị trường Châu Âu, Mỹ. Với các NHTM Việt Nam kinh doanh ở nước ngoài nếu chủ yếu tập trung phục vụ cho người Việt ở nước ngoài nên lựa chọn địa điểm giao dịch tại nơi có đông kiều bào sinh sống, kinh doanh, xây dựng các sản phẩm dịch vụ đặc thù, phù hợp với văn hóa của người Việt nhưng phải tương thích với điều kiện cơ sở hạ tầng công nghệ, môi trường kinh doanh của nước sở tại. Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ nhân viên để đủ điều kiện điều hành, triển khai hoạt động kinh doanh của NH tại thị trường nước ngoài. Đội ngũ này không những giỏi về chuyên môn mà cần phải có sự am hiểu về thị trường, hệ thống pháp luật tại nước sở tại, có trình độ ngoại ngữ tốt, nhanh nhạy xử lý các biến cố phát sinh phù hợp với phong tục tập quán địa phương. NH bên cạnh sử dụng đội ngũ nhân viên trong nước đưa sang, thì có thể lựa chọn sử dụng những nhân viên là người bản địa, đây là những người rất am hiểu tâm lý, sở thích, lối sống của người dân đia phương, vì vậy trong giao dịch tiếp xúc khách hàng những nhân viên này đem lại hiệu quả kinh doanh rất cao. Các NHTM Việt Nam đầu tư ra nước ngoài hoạt động trên cùng một thị trường nên tăng cường liên kết với nhau trong việc chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau để cùng hoạt động, tránh tình trạng hoạt động mang tính riêng lẻ, không những không liên kết, hỗ trợ nhau mà còn cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng môi trường kinh doanh, xã hội của nước sở tại, làm xấu đi hình ảnh doanh nghiệp Việt Nam trong hoạt động kinh doanh quốc tế. Việc mở rộng thị trường kinh doanh, bước từng QUẢN TRỊ NGÂN HÀNG & DOANH NGHIỆP 44 Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàngSố 191- Tháng 4. 2018 bước vững chắc ra thị trường nước ngoài là hướng đi đúng đắn cho các NHTM Việt Nam trong giai đoạn phát triển hiện nay. Tuy nhiên lựa chọn thời điểm nào, thị trường nào, loại hình kinh doanh nào khi quyết định đầu tư còn Tài liệu tham khảo 1. Marketing ngân hàng, chủ biên TS. Trịnh Quốc Trung, NXB Thống kê 2010 2. Báo cáo thường niên năm 2014,2015,2016 của Sacombank, Vietinbank 3. nuoc-ngoai-32018.html 4. Thông tư 10/2016/TT-NHNN của NHNN hướng dẫn Nghị định 135/2015/NĐ-CP về đầu tư gián tiếp ra nước ngoài 5. 6. Website của các NHTM Việt Nam. Thông tin tác giả Nguyễn Thị Cẩm Thủy, Tiến sĩ Khoa Kinh doanh quốc tế, Học viện Ngân hàng Email: thuyntc@hvnh.edu.vn Summary Expanding globally- business strategy for Vietnamese commercial banks Upon the international economic integration trend in banking industry, the gradual reduction in governmental protection, the removal of trade barriers, the continuous technological innovation and the actual growing market demand, Vietnamese commercial banks need appropriate strategies to ensure sustainable development and improve their competitiveness in the market. Under current socio-economic conditions, each bank should depend on its resources as well as strategic objectives to develop a suitable business strategy. With regard to well- established domestic banks, doing market research and expanding business activities to foreign markets, starting with the regional market should be concerned as a crucial investment direction, especially in the context of deepening global integration. Key words: commercial bank, expanding market, business. Thuy Thi Cam Nguyen, PhD. International Business Faculty, Banking Academy of Vietnam tùy thuộc vào mục tiêu, chiến lược kinh doanh, tiềm lực, khả năng quản trị rủi ro của từng NH, do đó các NH cần xây dựng kế hoạch cụ thể, chuẩn bị đầy đủ điều kiện để gặt hái thành công trên thị trường mà mình lựa chọn. ■ tế. Nhiều quốc gia và khu vực kinh tế thế giới đang hướng tới hội tụ với chuẩn mực quốc tế và tích cực tham gia xây dựng chuẩn mực quốc tế thành chuẩn mực toàn cầu chất lượng cao. Việt Nam đã xác định hướng hội nhập trước mắt là hài hoà với chuẩn mực kế toán quốc tế và trên thực tế cũng đã có nhiều động thái tích cực để thực hiện mục tiêu đó. Tuy nhiên, hiện nay Việt Nam đang chủ yếu áp dụng Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam với khoảng cách ngày càng xa so với IFRS, do đó, đây là thời điểm phù hợp để Việt Nam thúc đẩy việc áp dụng IFRS phù hợp với bối cảnh chung của thị trường kế toán trong tương lai. ■ tiếp theo trang 25 VAMC cũng như các TCTD; Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thủ tục rút gọn trong thi hành án Hướng tới sự phát triển của thị trường mua bán nợ ngân hàng và doanh nghiệp cần có sự quyết tâm của Chính phủ và sự tham gia tích cực của các tổ chức, đơn vị có liên quan trọng việc xây dựng và đưa thị trường mua bán nợ vào hoạt động một cách có hiệu quả. ■ tiếp theo trang 10
File đính kèm:
mo_rong_thi_truong_kinh_doanh_ra_nuoc_ngoai_huong_di_moi_cua.pdf